Tangonun müziği ve dansı iç içedir, onları ayrı düşünemeyiz. Tangonun gelişimine baktığımızda önce dansının baskın olduğunu, müziğinin de halk eğlenceleri için yapıldığını görüyoruz. Daha sonra halk eğlencelerinde yasaklanması nedeniyle tango genelevlerde ortaya çıkmıştır. Belki de tango dansının günümüzdeki görünümü -kadınla erkeğin yakın ve bazılarına göre erotik görünümlü dansı- tango dansının ilk dönemlerde genelevlerden geçmesinden etkilenmiş olabilir.

Günümüzde tango dansını yaptığımız ortamlardaki müzikler “Tanda” denilen bölümler halinde çalınır ve tandalar arasında “Cortina” veya perde (perdeleme) diyebileceğimiz çalınan müziği bozan, dans edilemez ve çiftlerin yerlerine oturmasını zorlayan 20-30 saniyelik müzik parçaları çalınır. Günümüzde cortina, dans edenlerin yerine oturup, sonra farklı kişileri dansa kaldırması ve dans ortamında daha fazla kişilerin dans edebilmelerini sağlamak açısından uygun olmakla birlikte ilk dönemlerdeki durumu farklıydı. Buenos Aires’teki dans evlerinde dans eden kadınlar bunu keyif için değil, para karşılığı yapıyorlardı ve bu kadınların bir kısmı genelevlerde çalışan ve iyi dans eden kadınlardı. Bu dans evlerinde erkekler parayla marka (fiş) alırlar ve bir tanda boyunca dans ettiği kadına markayı verirlerdi. Ne kadar dans etmek istiyorlarsa her tanda dansı için bir marka vermek zorundaydılar. Tandalar ise 3-4 parçalık bölümler halinde olup, 10-12 dakika sürerdi ve tanda sonlarında “cortina” çalınarak çiftlerin yerlerine oturması ve bir sonraki tanda için erkeklerin marka karşılığında yeni kadınları dansa kaldırması beklenirdi.

3-4 parçalık bir tanda içinde bir müzik bitip yeni bir müzik başladığında çiftler hemen dans etmeye başlamazlar. 15-20 saniye karşılıklı ayakta dururlar ve bir süre sonra pistteki çiftlerden biri dansa başladığında neredeyse aynı anda herkes dans etmeye başlar. Günümüzdeki milongalarda bir tanda içinde yeni bir tango çalındığında hemen dans etmeye başlayan kişiler yadırganır ve acemi olarak nitelendirilir. Peki kim bu dansı başlatacaktır? Kendinizi eski bir dansçı olarak görmüyorsanız bekleyeceksiniz. Pistteki usta dansçılardan biri müziğin akışına göre bu dansı başlatacaktır. Zaten tango müziklerinin giriş bölümlerini dinlediğinizde genellikle ilk 15-20 saniyelik bölümden sonra dans edilebilir ritmin başladığını görürsünüz. Aslında tangonun ilk zamanlarında bu olgunun daha sonra devam etmesini de sağlayan bir hikayesi de vardır. Tango, Buenos Aires’te ilk zamanlarda pek hoş karşılanmamıştır ve aileler kızlarını tangodan uzak tutmaya çalışmışlardır. Tangonun biraz daha popüler olduğu zamanlarda ise kızlar aileleri ile birlikte dans ortamlarına gidiyorlardı. Bir erkek bir kızı ailesinin yanından dansa kaldırdığında ailenin gözü hep onların üzerindeydi. Bir tandalık dansa kaldırdığı kızla serbestçe konuşabileceği, adresini verebileceği, randevu alabileceği tek an, o iki tango arasındaki 15-20 saniyelik bölümdü. Evet bu bir ritüel olarak günümüze kadar gelmiştir.

Gelelim tandalarda çalınan tangolara. Bir tandada çalınacak müzikler genellikle ya “Bir orkestra veya yorumcunun belli bir dönemdeki aynı tarzdaki yorumları” veya “Bir dönemdeki farklı orkestra veya yorumcuların benzeri tarzda yorumları” şeklinde olur. Özetle bir tanda içinde çalınan müzikler benzeri tarz, benzeri vurgu, benzeri heyecan ve duyguda olmalıdır. Bir tanda başladığında dansa kalkan bir çift, o tandanın aynı tarzda müzikle devam edeceğini beklemektedir, çünkü ilk parçadan etkilenerek dansa kalkmışlardır. Örneğin, tanda yumuşak ritimli (softer rhythmic) bir tango ile başlamışsa hemen arkasından neşeli, coşkulu (lyrical) bir tangonun gelmesi ile, dansa tandadaki ilk parçadan etkilenerek kalkan çiftler için, tandanın büyüsü bozulacaktır.

Bir milongada çalınacak tandaların belli bir sırası da olmalıdır. Milonganın başlangıcında, ortasında ve sonunda çalınacak müziklerin enerjileri de farklı olmalıdır. Bana göre başlangıçta kolay dansedilebilir ve hatta dinlemesi hoş olan tandaların çalınması gerekir. Örneğin, bir Pugliese’nin başlangıçta çalınması yanlıştır. Enerjisi yüksek tandaları milonganın ortaları ve sonrasında çalmak daha uygundur. İşte buralarda bir Pugliese tandası çok uygun olur. Milonganın sonlarına doğru belki biraz enerjiyi düşürmekte fayda vardır ama başlangıçtan farklı olarak daha romantik, daha duygusal tandalar koyulabilir. Ve milonga geceleri her yerde olduğu gibi “La Cumparsita” ile sonlanır. Buenos Aires’te bazı yerlerde uygulandığı gibi ben milonganın sonunda iki adet “La Cumparsita” çalarım. İlki dans edenlerin o anda dans ettiği partneri ile tamamlaması için. Sonuncusu, gecenin son tandasını kendisi için özel olan biri ile yapmıyorsa, geceyi onunla tamamlaması için.

Arjantin tangodaki üç müzik türü: Tango, Vals ve Milonga bu dans gecelerinde çalınır. Ama yine bir kuralı vardır. İki tango tandası çalınır, arkasından bir vals tandası. Sonra yine iki tango tandası çalınır ve arkasından bir milonga tandası. Ve gece bu şekilde devam eder.

Milongaya gelenleri göz önüne alarak DJ nuevo tango ve Türkçe tango tandası da çalabilir arada. Nuevo tango tandası iyi seçilmelidir ve genellikle parçaları uzun olduğundan en fazla üç parçalık bir tanda oluşturulmalıdır. Türkçe tango tandası oluşturmak ise en zorudur bana göre. Ben Türkçe tangoları, yapısı gereği  Arjantin tangosuna en iyi uyarlayan Bandoneon orkestrasının yorumlarını kullanıyorum Türkçe tanda olarak. Tabii ki bunlar şart değil, bütün bir gece nuevo tango veya Türkçe tango da çalınabilir bir milongada, dans edenler kabul ettikleri sürece. Ama kastettiğim genel milongalar.

Bir milongada müzik yapan DJ doğal olarak kendi beğenileri ile müzik seçimlerini yapar ama öncelikle pisti ve dans edenleri düşünmelidir. Zaten DJ’ler arasındaki fark kendi beğenileri ile orantılıdır. Ama bir DJ, ben şu müziği çok beğeniyorum, hatta güzelde tango yapılabiliyor diye tango olmayan bir müziği, bir film müziğini veya popüler bir parçayı, hele hele bunları içeren bir tandayı çalmamalıdır. İlle de çalmak istiyorsa, enerjinin yüksek olmadığı bir anda (belki bir anons ile) tandayı duyurabilir ve çalabilir. Alacağı geri bildirimlerle bu parçaları sonradan tekrar çalma durumu da ortaya çıkabilir.

Cortinalar

Kalabalık milongalarda cortina kullanılması neredeyse gereklidir. Tenha veya enerjisi düşük milongalarda cortina kullanılmayabilir veya birkaç tandada bir kullanılabilir. Bir de pist ile oturulan yerlerin arasında geçişi dar olan mekanlarda fazla trafik olmaması için cortina kullanılmayabilir. Cortina bir yerde DJ’in imzası veya simgesi gibi düşünülebilir. Hatta kalabalık bir milonga mekanına girerken duyduğunuz cortina ile DJ’in kim olduğunu bile tahmin edebilirsiniz.

Cortinanın uzunluğu çok önemlidir. Uzun cortinalar milonganın canlılığını söndürür. Bana göre en uygun süre 25-30 saniye arasında olmalıdır.

Cortinada çalınacak parçanın tango yapılabilir olmaması gerekir. Hatta dans edilebilir bir parça bile olmamalıdır. Cortinada çalınacak parçayı doğal olarak DJ seçer. Bazı DJ’ler bir milongada farklı cortinalar çalarken bazıları da hep aynı cortinayı çalarlar. Ben bir milongada genellikle hep aynı parçayı kullanırım. Çünkü dans eden çiftler bir süre sonra cortinayı anında algılayıp diğer tandaya devam etme veya yerlerine oturma tercihlerini daha hızlı yaparlar.

Tandalar

Tangolar, dönemlerine ve türlerine göre birbirlerinden ayrılırlar. 1940’ların sonlarındaki ve 1950’lerdeki tangolar daha melodikken eski tangolar ritmiktir. Eski tüfekler de diyebileceğimiz Orquesta Tipica Victor, Firpo, Lomuto gibi “Old Guard” orkestralarının müzikleri, tangonun altın dönemi ve daha sonrası dönemlerin müziklerine göre daha karmaşık olmayan düzenlemeler ve daha yalın ritimler şeklindedir.

De Caro ve Donato altın çağın ilk dönem yorumcularıdır, Fresedo ve Canaro’nun ilk dönem tangoları da altın çağın ilk dönem tangolarından sayılır ve bu geçiş dönemindeki tangolar basit ritimli fakat altın çağın daha kuvvetli orkestrasyon ve lirisizmini gösteren tangolardır.

Tangonun altın dönemindeki tangolar ise sert ritimli, yumuşak ritimli, melodik ve lirik gibi sınıflandırmalara ayrılır. Juan D’Arienzo ve Rodolfo Biagi sert ritimli tangolar düzenlerken, Ricardo Tanturi ve Miguel Calo’nun tangoları yumuşak ritimlidir. Carlos Di Sarli’nin neşeli tangoları ve Osvaldo Pugliese’nin hareketli tangoları da tangonun altın dönemi tangolarındandır.

Florinda Sassone, Hector Varela, Francini/Pontier ve Raul Garello ise tango orkestralarının dans müziğinden konser müziğine geçiş dönemindeki yorumculardır.

Evet, tandalar bu dönemlerden seçilmelidir ve bir milongada sadece bir döneme takılınmamalıdır. Bir DJ tüm dönemlerin tangolarını çalmasa bile geniş bir yelpaze kullanarak tangonun çeşitli dönemlerindeki yorumları kullanmalıdır. Düşünsenize bir milongada sadece, bu sitede yayınlanan “İlk dönem tango yorumları” gibi tangoların çalındığını…

Bana göre bir DJ tango müziğindeki renklerin çoğunu bir milongada kullandığında, o milongaya gelen herkesi mutlu edecektir.

DJ’in sorumluluğu

İyi bir DJ aynı zamanda dansçı da olmalıdır. Dans ederken çalan orkestraların yorumlarından aldığı enerjiyi hisseder ve bu, çalacağı tandaların seçiminde yardımcı olur. Dans eden çiftler dans ederken keyif almalıdırlar. Bir DJ, dans eden çiftleri şaşırtacak ve milonga akışını bozacak şeylerden kaçınmalıdır. Bir DJ in her tangoda herkesi dans ettirmesi gibi bir sorumluluğu yoktur. Ama mümkün olduğu kadar fazla kişinin dans edebilmesi için pistteki enerjiyi koruması gerekir.

Kenan Kutlu

Yorum

Yeni Ekle Ara

Copyright (C) 2007 Alain Georgette / Copyright (C) 2006 Frantisek Hliva. All rights reserved.